Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thì dù có đủ công cụ phòng ngừa và điều trị, tiến độ loại trừ viêm gan trên toàn cầu vẫn rất chậm, đòi hỏi các quốc gia phải hành động quyết liệt hơn.
Theo một báo cáo mới của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) được công bố ngày 28/4 tại Hội nghị Thượng đỉnh Viêm gan Thế giới, những nỗ lực toàn cầu nhằm chống lại bệnh viêm gan virus đang mang lại những tiến bộ đáng kể trong việc giảm số ca nhiễm và tử vong, nhưng căn bệnh này vẫn là một thách thức lớn đối với sức khỏe toàn cầu.
Viêm gan virus B và C – hai loại bệnh nhiễm trùng gây ra 95% số ca tử vong liên quan đến viêm gan trên toàn thế giới – đã cướp đi sinh mạng của 1,34 triệu người vào năm 2024, theo số liệu mới nhất. Đồng thời, sự lây lan vẫn tiếp diễn, với hơn 4900 ca nhiễm mới mỗi ngày, tương đương 1,8 triệu ca mỗi năm.
Báo cáo Viêm gan toàn cầu năm 2026 ghi nhận những tiến bộ đáng kể đạt được kể từ năm 2015. Số ca nhiễm viêm gan B mới hàng năm đã giảm 32% và số ca tử vong liên quan đến viêm gan C đã giảm 12% trên toàn cầu. Tỷ lệ mắc viêm gan B ở trẻ em dưới 5 tuổi cũng đã giảm xuống còn 0,6%, với 85 quốc gia đạt hoặc vượt mục tiêu 0,1% đặt ra cho năm 2030.
Những thành tựu này phản ánh tác động của hành động toàn cầu và quốc gia phối hợp, bền vững sau khi các quốc gia thành viên thông qua các mục tiêu loại trừ viêm gan virus của WHO tại Đại hội đồng Y tế Thế giới năm 2016. Tuy nhiên, báo cáo cảnh báo rằng tốc độ tiến bộ hiện tại chưa đủ để đáp ứng tất cả các mục tiêu loại trừ vào năm 2030, nhấn mạnh sự cần thiết cấp bách phải đẩy nhanh các nỗ lực phòng ngừa, xét nghiệm và điều trị trên toàn thế giới.
“Trên toàn thế giới, các quốc gia đang chứng minh rằng việc loại trừ bệnh viêm gan không phải là điều viển vông, mà hoàn toàn có thể đạt được nếu có sự cam kết chính trị bền vững và được hỗ trợ bởi nguồn tài chính trong nước đáng tin cậy”, Tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng Giám đốc WHO, cho biết. “Đồng thời, báo cáo này cũng cho thấy tiến độ quá chậm và không đồng đều. Nhiều người vẫn chưa được chẩn đoán và điều trị do sự kỳ thị, hệ thống y tế yếu kém và sự bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Mặc dù chúng ta có các công cụ để loại bỏ bệnh viêm gan như một mối đe dọa sức khỏe cộng đồng, nhưng cần phải khẩn trương mở rộng quy mô phòng ngừa, chẩn đoán và điều trị nếu thế giới muốn đạt được các mục tiêu năm 2030.”
Mỗi năm, thế giới có 1,8 triệu ca nhiễm viêm gan B mới được phát hiện (Ảnh minh hoạ internet)
Gánh nặng toàn cầu và những thiếu sót trong ứng phó
Theo ước tính cập nhật của WHO, năm 2024 có 287 triệu người mắc bệnh viêm gan B hoặc C mãn tính. Cùng năm đó, có 0,9 triệu người nhiễm viêm gan B mới. Khu vực Châu Phi của WHO chiếm 68% số ca nhiễm viêm gan B mới, nhưng chỉ có 17% trẻ sơ sinh trong khu vực được tiêm vắc xin viêm gan B liều đầu tiên sau khi sinh.
Năm 2024, ghi nhận thêm 0,9 triệu ca nhiễm viêm gan C. Người tiêm chích ma túy chiếm 44% số ca nhiễm mới, cho thấy nhu cầu cấp thiết về các dịch vụ giảm thiểu tác hại mạnh mẽ hơn và các biện pháp tiêm chích an toàn.
Trong số 240 triệu người mắc viêm gan B mãn tính vào năm 2024, chưa đến 5% được điều trị. Chỉ có 20% người mắc viêm gan C được điều trị kể từ năm 2015, khi một phác đồ điều trị mới kéo dài 12 tuần với tỷ lệ chữa khỏi khoảng 95% được đưa vào sử dụng.
Do hạn chế tiếp cận với các biện pháp phòng ngừa và chăm sóc, năm 2024 ước tính có 1,1 triệu người tử vong vì viêm gan B và 240.000 người tử vong vì viêm gan C. Xơ gan và ung thư biểu mô tế bào gan là những nguyên nhân chính gây tử vong liên quan đến viêm gan. Phần lớn các ca tử vong liên quan đến viêm gan B xảy ra ở khu vực châu Phi và Tây Thái Bình Dương.
10 quốc gia gồm Bangladesh, Trung Quốc, Ethiopia, Ghana, Ấn Độ, Indonesia, Nigeria, Philippines, Nam Phi và Việt Nam – chiếm 69% tổng số ca tử vong liên quan đến viêm gan B trên toàn thế giới vào năm 2024. Số ca tử vong liên quan đến viêm gan C phân bố rộng hơn về mặt địa lý. Năm 2024, mười quốc gia chiếm 58% tổng số toàn cầu: Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Nhật Bản, Nigeria, Pakistan, Liên bang Nga, Nam Phi, Hoa Kỳ và Việt Nam.
Giải pháp đã được chứng minh
Bất chấp những thách thức này, tiến bộ ở các quốc gia như Ai Cập, Georgia, Rwanda và Vương quốc Anh cho thấy rằng việc loại bỏ bệnh viêm gan như một vấn đề sức khỏe cộng đồng là hoàn toàn khả thi nếu có sự cam kết và đầu tư bền vững.
Các công cụ hiệu quả cao đã có sẵn: Vắc xin viêm gan B bảo vệ hơn 95% người được tiêm chủng khỏi cả nhiễm trùng cấp tính và mãn tính; Điều trị kháng virus dài hạn đối với viêm gan B có thể giúp kiểm soát hiệu quả nhiễm trùng mãn tính và ngăn ngừa bệnh gan nặng; và liệu pháp điều trị ngắn hạn viêm gan C kéo dài 8-12 tuần có thể chữa khỏi hơn 95% trường hợp nhiễm bệnh.
“Dữ liệu cho thấy tiến bộ là khả thi nhưng cũng chỉ ra những thiếu sót của chúng ta. Mỗi ca chẩn đoán sai và nhiễm trùng không được điều trị do viêm gan virus mãn tính đều đồng nghĩa với một ca tử vong có thể phòng ngừa được”, Tiến sĩ Tereza Kasaeva, Giám đốc Vụ HIV, Lao, Viêm gan và các bệnh lây truyền qua đường tình dục của WHO, cho biết. “Các quốc gia phải hành động nhanh hơn để tích hợp các dịch vụ điều trị viêm gan cho người nhiễm viêm gan B và C vào chăm sóc sức khỏe ban đầu, và tiếp cận các cộng đồng bị ảnh hưởng nhiều nhất.”
Báo cáo xác định các hành động ưu tiên để đẩy nhanh việc loại trừ bệnh viêm gan như một mối đe dọa sức khỏe cộng đồng. Những hành động này bao gồm mở rộng điều trị nhiễm trùng viêm gan B mãn tính, đặc biệt là ở các khu vực Châu Phi và Tây Thái Bình Dương của WHO, và mở rộng khả năng tiếp cận điều trị viêm gan C ở khu vực Đông Địa Trung Hải của WHO.
Báo cáo cũng kêu gọi cam kết chính trị và tài chính mạnh mẽ hơn, cải thiện tỷ lệ tiêm phòng vắc-xin viêm gan B liều sơ sinh và mở rộng điều trị dự phòng kháng virus để ngăn ngừa lây truyền HBV từ mẹ sang con, đặc biệt là tại Khu vực Châu Phi của WHO. Ngoài ra, báo cáo nhấn mạnh sự cần thiết phải cải thiện an toàn tiêm chích trong cả môi trường chăm sóc sức khỏe và thực tiễn cộng đồng, bao gồm cả việc tăng cường các dịch vụ giảm thiểu tác hại cho người tiêm chích ma túy.